به مناسبت گرامی داشت 17 مرداد روز خبرنگار


خبر نگاری در واقع گردآوری، تجزیه و تحلیل، تأیید و ارائه اخبار مربوط به حوادث جاری، روندها و مسائل مرتبط با مردم است، در طول سالیان طولانی باب شده است افرادی را که به این حرفه اشتغال دارند خبر نگار می گویند. امروزه با گسترش امکانات ارتباطی و شبکه های اجتماعی رو مه نگاری و در مقیاسی بزرگتر خبرنگاری در دنیای وسیع ارتباطات، علی رغم تاثیرگزاریِ ویژه اش رو به اضمحلال گزارده است. در عوض این روزها پدیده ای به نام شهروند-خبرنگار که محصول دنیای مدرن و افزایش دسترسی به اینترنت است وارد عرصه ی عمومی شده و نتیجه ی مهم این پدیده، تسهیل گردش آزاد اطلاعات و به تبع آن، شفافیت در عملکرد مسئولین در حوزه های مختلف است.

این اتفاق اگرچه میمون و مبارک است اما از سویی باعث شده تا خبرنگاری حرفه ای در ایران رو به ورطه ی نابودی گذارد. خبرنگاری که تا پیش ازین نماد شجاعت و جسارت بود و برای ب اخبار روز به هر سوراخ ماری سرک می کشید، در اتاق کار پشت لپتاپش می نشیند و ایده های شهروند خبرنگاران را در قالب خبر تنظیم می نماید و به خورد خبرگزاری مربوطه می دهد یا در کانال تلگرامی اش منتشر می کند! همین می شود که حرف های زنکی تلگرام بیشتر از خبرگزا ری های رسمی مشتری دارند!

موضوع تنها به از دست رفتن کارکرد اصلی خبرنگاری (به ویژه از نوع مطبوعاتی) محدود نمی شود. مسئله این است که آیا ما به عنوان شهروند، به اخبار و اطلاعات مستقل که امکان مشارکت در حاکمیت را فراهم می سازد، دسترسی داریم؟ آیا موج های جریان ساز در فضای مجازی منطبق با واقعیت های جامعه ی بیرون هستند؟ آیا با تحلیل های سطحی بر هیاهوهای دست چندم خبری می توان انتظار داشت جامعه به بلوغی که مورد نیازِ یک کشورِ درحال توسعه است برسد؟ آیا وقت آن نرسیده که خبرنگاران باز پیش غراولان عرصه ی خطر باشند نه دنباله روان فضای مجازی؟

هر نسل از رو مه نگاران دستِ کم تا هنگامی که به دوران فترت برسد، دچار این وهم است که با چالش های ناشناخته ای در این حرفه روبرو بوده است که نسل پیشین به هیچ روی آن چالش ها را تجربه نکرده است. از نظر انی که گذشته را نماد گندیدگی و عقب ماندگی برشمرده و تنها آینده را در خورِ برنامه ریزی دقیق و ارزشمند می دانند، تاریخ در مجموع چیز چندانی برای فراگیری ندارد. رو مه نگاران دیروز، به ویژه آنان که بیش از شصت سال پیش کار کرده اند و پر کار هم بوده اند، این حرفه را چنان دشوار نمی یافتند؛ نه چون هموندان امروزی شان مجبورند با رقیبان خود در رسانه های دیگر هماوردی کنند بلکه از آن مهم تر، امروزه در عصر فناوری اطلاعات رقیبی قدرتمند و بی تعهد به نام شبکه های اجتماعی عنانِ اخبار را در دست گرفته است و مطبوعات و مکتوبات را در رقابتی نابرابر قلع و قمع می کند.

در این بین، تمرکز بر اخلاق حرفه ای و متعهدانه وجه تمایز رسانه های مکتوب از رسانه های مجازی است. اخلاق در این حوزه را می توان به طور خلاصه در چارچوب موارد ذیل بیان کرد: بررسی دقیق هر مطلبی که به عنوان واقعیت عنوان می شود؛ جستجو و نقل تمامی تعبیرات ممکن از یک موضوع؛ گزارش منصفانه و دور از جبهه گیری و به تصویر کشیدن جوانب مختلف یک موضوع بدون طرفداری از یکی؛ انجام تحقیق و ارائه گزارش با رعایت توازن میان واقع نگری و شک گرایی. قضاوت دقیق در هنگام تنظیم و گزارش اطلاعات. دقت در محرمانه نگاه داشتن منابع، رد هرگونه هدیه یا لطف از طرف مورد گزارش، و حتی جلوگیری از هرگونه تحت تأثیر واقع شدن؛ جلوگیری از تهیه گزارش یا شرکت در تحقیق و نگارش در مورد موضوعی که خود خبرنگار نسبت به آن نفع شخصی و یا تعصبی دارد که کنار گذاشتن آن برایش امکان بذیر نیست.

آری همه ی این ها سبب شده است که در صد سال گذشته اعتمادی جهانی بین مردم و خبرنگارانِ مستقل ایجاد گردد و اینک ما رس ی بزرگ برای جلب این اعتماد و حفظ این خوشنامی بر دوش داریم.

خبرنگار، بیش از همه، به شهروندان وفادار است. تعهد در قبال شهروندان، مقوله ای فراتر از خودخواهی حرفه ای است. این تعهد، نوعی پیمان متعهدانه با مردم است که به مخاطب می گوید: خواننده ی عزیز! عملکرد مسئولین زیر ذره بین قرار دارد. نقد ها با صراحت همراه است، ارزی کار رستوران ها تحت تاثیر آگهی دهندگان نیست! و از همه مهم تر اینکه پوشش خبری در راستای منافع شخصی یا سمت گیری به نفع دوستان قرار ندارد. این نکته که گزارش دهندگان خبر باید بتوانند بدون هیچ گونه عامل بازدارند ه ای حتی ملاحظات مربوط به منافع مالک سازمان خبری، به کندوکاو و بازگویی حقیقت بپردازند، پیش شرط لازم نه فقط برای گزارش دقیق، بلکه به منظور متقاعدکننده ساختن رویدادهاست. این موضوع، شالوده اعتماد شهروندان به یک خبرنگار را شکل می دهد و چنین اعتمادی از سوی مخاطب، بی شک منشاء اعتبار آن خبرنگار (و به تبع آن خبرگزاری) خواهد بود. خلاصه این که اعتقاد به بازگویی بی غرض و بی قضاوت حقیقت، سرمایه اصلی رسانه های خبری و کارکنانشان است. وفاداری به شهروندان پایه و بنیان «استقلال رو مه نگاری» را استوار می سازد.

با گذشت زمان، با افزایش مناقشه بین رو مه های مستقل و نهادهای تی، این نقش دیده بانی مطبوعات بود که سبب شد دیوان عالی بارها و بارها بر نقش محوری مطبوعات در جامعه تاکید کند. با گذشت ۲۰۰ سال از انقلاب ، هوگر بلک، قاضی دیوان عالی در تشریح مسئولیت نظارتی مطبوعات می نویسد: رو مه ها تحت حمایت قرار دارند تا بتوانند مردم را از اسرار تی آگاه کنند. تنها رو مه های آزاد هستند که می توانند به گونه ای موثر، فریبکاری های ت را افشا نمایند.

همین نقش دیده بانی بود که سبب شد رو مه نگاری به دژ تعبیر شود و خبرنگاران، به عنوان سربازان این دژ استوار همچنان اعتبار آن را حفظ نموده اند.


به کانال خمارمستی بپیوندید


جستارنویسی پیرامون مسائل روز ایران و جهان